Co jeść przed i po treningu — węglowodany, białko, woda i mit „okna anabolicznego”
Na siłowni i w internecie krąży kilka pewników: shake musi być w ręce do 30 minut po treningu, na czczo spala się więcej tłuszczu, przed treningiem nie wolno jeść. Badania z ostatnich dziesięciu lat nie potwierdzają żadnego z nich w takiej formie. To, co dla większości ćwiczących osób naprawdę ma znaczenie, jest prostsze i mniej nerwowe: ile białka i węglowodanów zjesz w całej dobie, czy przyjdziesz na trening nawodniona i nie na pusty żołądek, i czy po treningu zjesz normalny posiłek w ciągu kilku godzin. Jestem dietetykiem klinicznym z Białegostoku i poniżej opisuję, co mówią stanowiska towarzystw naukowych i badania, a co jest folklorem. Konsultuję online, dla Białegostoku, Podlasia i całej Polski.
- Doba ważniejsza niż minuty. Stanowisko Międzynarodowego Towarzystwa Żywienia Sportowego (ISSN) z 2017 roku: dla większości osób to całodobowa ilość białka i węglowodanów decyduje o efektach, a czas spożycia ma znaczenie drugorzędne — poza sportem wyczynowym i dwoma treningami dziennie.
- Przed treningiem: posiłek z węglowodanami i umiarkowaną ilością białka 1–4 godziny wcześniej; im bliżej treningu, tym mniej tłuszczu i błonnika. Przy wysiłku powyżej godziny węglowodany poprawiają wydolność.
- Po treningu: 20–40 g białka w ciągu około 2 godzin — ale „okno” jest szerokie: jeśli jadłaś przed treningiem, aminokwasy z tamtego posiłku jeszcze krążą; metaanaliza pokazała, że efekt czasu znika, gdy całkowite białko w dobie jest takie samo.
- Trening na czczo spala więcej tłuszczu w trakcie, ale nie przekłada się na mniejszy tłuszcz po tygodniach — w metaanalizie badań z randomizacją wynik był taki sam jak po śniadaniu.
- Białko w dobie: 1,2–2,0 g na kilogram masy ciała przy regularnym treningu; przyrost mięśni rośnie do około 1,6 g/kg i dalej już nie. Konsultacje online, Białystok i cała Polska.
Jedna zasada, która porządkuje resztę
Najpierw to, co w badaniach wychodzi najbardziej konsekwentnie: efekty treningu zależą od tego, co jesz przez całą dobę i cały tydzień, a nie od tego, co zjesz w kwadrans po ostatniej serii. Stanowisko ISSN w sprawie czasu spożycia posiłków (2017) mówi wprost, że dla osób trenujących rekreacyjnie priorytetem jest całkowita podaż białka (1,4–2,0 g/kg) i energii, a precyzyjne „timingowanie” ma sens głównie u sportowców trenujących dwa razy dziennie lub startujących w zawodach [1]. Wspólne stanowisko Amerykańskiego Kolegium Medycyny Sportowej i dietetyków amerykańskich i kanadyjskich z 2016 roku ustawia ramy: białko 1,2–2,0 g/kg dziennie, rozłożone na porcje po około 0,3 g/kg co 3–5 godzin, węglowodany 3–5 g/kg przy lekkim treningu, 5–7 g/kg przy około godzinie dziennie, 6–10 g/kg przy 1–3 godzinach [3]. Dopiero wewnątrz tych ram zaczyna się rozmowa o tym, co przed i co po.
Co jeść przed treningiem
Trening z pustym bakiem jest po prostu słabszy. Pełny posiłek na 2–4 godziny przed: węglowodany złożone (kasza, ryż, ziemniaki, pieczywo, owsianka), porcja białka (jaja, nabiał, ryba, drób, strączki), niewiele tłuszczu i umiarkowanie błonnika, żeby nic nie zalegało. Na 30–60 minut przed, jeśli od posiłku minęło dużo czasu: coś małego i lekkostrawnego — banan, kanapka z dżemem, garść suszonych owoców, jogurt pitny. Węglowodany przed wysiłkiem poprawiają wydolność w treningach dłuższych niż 60 minut i o wysokiej intensywności; przy półgodzinnym spacerze czy lekkim treningu siłowym różnicy nie poczujesz, i to też jest w porządku [4]. Białko przed treningiem ma sens szczególnie wtedy, gdy po treningu nie będziesz mogła szybko zjeść — wtedy to ono „obsługuje” okres po wysiłku [2]. Czego unikać tuż przed: dużych ilości tłuszczu, kapusty i strączków w dużej porcji, nowych produktów przed zawodami. Kawa 30–60 minut przed treningiem jest jednym z nielicznych dodatków z mocnymi dowodami na wydolność, ale nie każdy ją toleruje na pusty żołądek.
Co jeść po treningu
Po treningu mięśnie przez wiele godzin chętniej wbudowują aminokwasy i chętniej uzupełniają glikogen. Co to oznacza w praktyce: w ciągu około dwóch godzin normalny posiłek z 20–40 g białka (0,25–0,4 g/kg) i węglowodanami — ilość węglowodanów zależy od tego, jak długo i ciężko trenowałaś i kiedy następny trening. Jeśli następny jest dopiero jutro, nie ma potrzeby jeść natychmiast; jeśli trenujesz dwa razy dziennie albo jutro rano, uzupełnianie zacznij od razu: 1,0–1,2 g węglowodanów na kilogram masy ciała na godzinę przez pierwsze 4 godziny [1, 4]. Shake białkowy jest wygodny, ale nie lepszy od talerza: twaróg z owocami, jogurt skyr z płatkami, jajecznica z pieczywem, kurczak z ryżem i warzywami robią dokładnie to samo. Dawka białka na posiłek, przy której synteza białek mięśniowych przestaje rosnąć, to około 20 g u młodych mężczyzn po treningu nóg i około 0,4 g/kg, gdy liczy się dla całego ciała i osób starszych [2, 7] — więcej w artykule Ile białka dziennie. Osobny trik z badaniami: 40 g białka przed snem (twaróg, kazeina) zwiększyło nocną syntezę białek mięśniowych o około 22 % u młodych mężczyzn po wieczornym treningu [10].
„Okno anaboliczne” — ile naprawdę trwa
Mit mówi: 30 minut, potem efekt przepada. Przegląd Aragona i Schoenfelda z 2013 roku, który rozłożył to twierdzenie na części, pokazał, że po posiłku zjedzonym przed treningiem aminokwasy i insulina krążą we krwi jeszcze kilka godzin, więc „okno” dla takiej osoby trwa 4–6 godzin od posiłku przed treningiem, a nie pół godziny po nim; prawdziwie pilny posiłek po treningu ma sens przede wszystkim u osób ćwiczących na czczo [2]. Metaanaliza 23 badań tych samych autorów: podawanie białka bezpośrednio wokół treningu dawało większy przyrost masy mięśniowej tylko w prostym zestawieniu; gdy uwzględniono, że grupy „z timingiem” jadły po prostu więcej białka w dobie, efekt czasu znikł — zostało całkowite białko [6]. Wniosek, który uspokaja: jeśli zjadłaś przed treningiem, masz czas na prysznic i dojazd do domu; jeśli trenujesz na czczo, zjedz w ciągu godziny.
Trening na czczo
Na czczo organizm faktycznie spala w trakcie wysiłku większy odsetek tłuszczu — to prawda fizjologiczna. Problem w tym, że bilans całej doby wyrównuje tę różnicę: metaanaliza badań z randomizacją (BJN 2016) nie znalazła różnicy w masie ciała ani masie tłuszczu między treningiem aerobowym na czczo a po posiłku po kilku tygodniach [5], a przegląd z 2018 roku potwierdził: więcej tłuszczu spalonego podczas wysiłku, lepsza wydolność w dłuższych treningach po posiłku, brak przewagi żadnej z opcji w składzie ciała [8]. Jeśli lubisz poranny trening bez śniadania i jest krótki lub umiarkowany — proszę bardzo, ale zjedz w ciągu godziny po nim. Jeśli to trening siłowy, interwały lub ponad godzina — zjedz choć coś małego wcześniej; przy cukrzycy, lekach obniżających glukozę, w ciąży i przy zaburzeniach odżywiania w historii trening na czczo odradzam.
Woda i elektrolity
Odwodnienie o 2 % masy ciała już obniża wydolność i podnosi tętno, a przy upale szybciej. Stanowisko ACSM: 5–7 ml wody na kilogram masy ciała na około 4 godziny przed treningiem (dla 70 kg to 350–500 ml), picie w trakcie według pragnienia i pocenia, a po treningu uzupełnienie około 1,5 litra na każdy kilogram utracony — zważ się przed i po jednym cięższym treningu, żeby poznać swoje tempo pocenia, które u różnych osób wynosi od 0,4 do 1,8 litra na godzinę [9]. Elektrolity i napoje izotoniczne mają sens przy wysiłku ponad 60–90 minut, w upale i u osób mocno się pocących; przy godzinnym treningu na siłowni wystarczy woda i normalnie solony posiłek. Picie „na zapas” litrów wody też nie jest dobrym pomysłem — hiponatremia u biegaczy to realne powikłanie.
Co pokazują badania
| Twierdzenie | Co pokazują badania | Jak pewne |
|---|---|---|
| Shake do 30 minut po treningu | Przegląd: po posiłku przed treningiem okno trwa 4–6 godzin; pilny posiłek po treningu ma sens głównie na czczo [2]. Metaanaliza 23 badań: po uwzględnieniu całkowitego białka efekt czasu podania znika [6]. | Metaanaliza i przegląd — mit obalony |
| Ile białka w dobie | Metaanaliza 49 badań, 1 863 osoby: suplementacja białka zwiększa beztłuszczową masę i siłę przy treningu siłowym; przyrost rośnie do około 1,6 g/kg dziennie (górna granica przedziału ufności 2,2 g/kg) i wyżej już nie [11]. Stanowisko ISSN: 1,4–2,0 g/kg [12]. | Metaanaliza — mocne |
| Ile białka na posiłek | 20 g białka jaja po treningu nóg maksymalizowało syntezę białek u młodych mężczyzn [7]; dla całego ciała i osób starszych około 0,4 g/kg na posiłek, 4 posiłki dziennie [13]. | Badania dawka–odpowiedź |
| Na czczo chudnie się szybciej | Metaanaliza badań z randomizacją: brak różnicy w masie ciała i tkance tłuszczowej między treningiem na czczo a po posiłku [5]; przegląd 2018: więcej tłuszczu spalanego w trakcie, lepsza wydolność po posiłku, skład ciała bez różnic [8]. | Metaanalizy — mit obalony |
| Węglowodany przed wysiłkiem | Zalecenia IOC/Burke 2011 i ACSM 2016: 1–4 g/kg węglowodanów 1–4 godziny przed wysiłkiem >60 minut; w dobie 3–10 g/kg zależnie od objętości treningu [3, 4]. | Stanowiska towarzystw naukowych |
| Białko przed snem | 40 g kazeiny przed snem po wieczornym treningu: synteza białek mięśniowych w nocy wyższa o około 22 % niż po placebo [10]. | Małe badanie z randomizacją |
| Nawodnienie | Stanowisko ACSM: odwodnienie >2 % masy ciała obniża wydolność; 5–7 ml/kg na 4 godziny przed, uzupełnienie ~1,5 l na kg utracony; tempo pocenia 0,4–1,8 l/h [9]. | Stanowisko — mocne |
Jak pracuję
- Najpierw cała doba: liczę, ile białka, węglowodanów i energii naprawdę jesz, i jak to ma się do twoich treningów — zwykle tu leży problem, nie w minutach po treningu.
- Plan pod twój grafik: trening o 6 rano wymaga innego układu niż o 19; ustawiamy posiłek przed, po i ten przed snem tak, żeby dało się go zjeść w prawdziwym życiu.
- Jedzenie, nie odżywki: shake tylko, gdy talerz jest niemożliwy; z suplementów rozmawiamy o tych z dowodami — kreatynie, kofeinie, ewentualnie witaminie D według wyniku.
- Cele, które mają sens: siła, wydolność, mniej tłuszczu przy zachowanych mięśniach — i żadnych diet 1 200 kcal „na redukcję” przy pięciu treningach w tygodniu.
- Kontrola co kilka tygodni: samopoczucie na treningu, sen, regeneracja, wyniki — i korekta.
Trenujesz regularnie, a efekty stoją w miejscu — albo nie wiesz, co jeść wokół treningu?
Umów konsultacjęBiałystok, Podlasie, online
Jestem z Białegostoku — tu skończyłam Uniwersytet Medyczny — a konsultacje prowadzę online, więc nie ma znaczenia, czy trenujesz w białostockim klubie, biegasz po Lesie Zwierzynieckim, czy mieszkasz w Łomży, Suwałkach albo poza Polską. Jeśli trenujesz dużo, przed spotkaniem przydadzą się morfologia, ferrytyna, witamina D i glukoza (część jest w pakiecie „Moje Zdrowie”); wyniki przesyłasz przed rozmową. Jak wygląda współpraca dla osób z Białegostoku, opisałam na stronie Dietetyk Białystok.
- Białystok
- Łomża
- Suwałki
- Augustów
- Bielsk Podlaski
- Hajnówka
- Sokółka
- Zambrów
Najczęstsze pytania
Co zjeść przed treningiem rano, jeśli nie mam czasu na śniadanie?
Coś małego i lekkostrawnego 20–40 minut przed: banan, kanapka z dżemem lub miodem, garść suszonych owoców, jogurt pitny, kawa. Krótki, umiarkowany trening możesz zrobić na czczo, ale wtedy zjedz pełne śniadanie w ciągu godziny po nim.
Czy muszę wypić shake białkowy zaraz po treningu?
Nie. Jeśli jadłaś posiłek przed treningiem, masz kilka godzin. Shake jest wygodny, ale talerz z 20–40 g białka (twaróg, jaja, ryba, drób, strączki z nabiałem) działa tak samo. Pilny posiłek ma znaczenie głównie po treningu na czczo.
Ile białka dziennie przy treningu siłowym?
1,2–2,0 g na kilogram masy ciała; metaanaliza pokazała, że przyrost mięśni rośnie do około 1,6 g/kg i wyżej już nie. Dla osoby 65 kg to około 100 g białka dziennie, rozłożone na 3–4 posiłki po 25–35 g.
Czy trening na czczo spala więcej tłuszczu?
W trakcie wysiłku tak, ale po kilku tygodniach masa ciała i tkanka tłuszczowa nie różnią się od treningu po posiłku — tak pokazała metaanaliza badań z randomizacją. Wybierz to, co lepiej znosisz; dłuższe i cięższe treningi wychodzą lepiej po jedzeniu.
Czy węglowodany po treningu wieczorem tuczą?
Nie. O masie ciała decyduje bilans całej doby, a po treningu mięśnie chętnie przyjmują węglowodany do glikogenu. Po wieczornym treningu zjedz normalny posiłek z białkiem i węglowodanami; kolacja nie jest wrogiem.
Czy potrzebuję izotonika?
Przy treningu do godziny w normalnej temperaturze wystarczy woda. Izotonik lub elektrolity mają sens przy wysiłku powyżej 60–90 minut, w upale i u osób, które mocno się pocą. Policz swoje tempo pocenia, ważąc się przed i po jednym cięższym treningu.
Jakie suplementy mają dowody dla osób trenujących rekreacyjnie?
Niewiele: kreatyna, kofeina, białko (jako uzupełnienie diety, nie magia) i witamina D przy niedoborze. Większość reszty, od BCAA po spalacze, nie dodaje nic do dobrze ułożonej diety. O kreatynie piszę w osobnym artykule.
Czy przyjmujesz stacjonarnie w Białymstoku?
Nie. Mieszkam w Białymstoku, ale wszystkie konsultacje prowadzę online, przez wideorozmowę, po polsku lub po hiszpańsku.
Jedzenie wokół treningu ma być proste — i policzone na całą dobę
Opowiedz, jak trenujesz i jak jesz, prześlij wyniki, jeśli je masz. Ustawimy białko i węglowodany na dobę, posiłki przed i po treningu pod twój grafik i rozprawimy się z suplementami, które tylko kosztują.
Umów konsultacjęPierwsza konsultacja: ok. 60 minut online, 250 zł · cennik
PraktykaHolistic by Ławrynowicz — Patrycja E. Ławrynowicz, dietetyk kliniczny
MiastoBiałystok, województwo podlaskie — konsultacje online
E-mailinfo@holistic-by-lawrynowicz.com
Telefon+48 696 648 355
Profil GoogleHolistic by Ławrynowicz w Google Maps
FormularzUmów konsultację online
Źródła
- Kerksick C.M. i wsp., International society of sports nutrition position stand: nutrient timing. Journal of the International Society of Sports Nutrition 2017; 14: 33. doi.org
- Aragon A.A., Schoenfeld B.J., Nutrient timing revisited: is there a post-exercise anabolic window? Journal of the International Society of Sports Nutrition 2013; 10: 5. doi.org
- Thomas D.T., Erdman K.A., Burke L.M., Position of the Academy of Nutrition and Dietetics, Dietitians of Canada, and the American College of Sports Medicine: Nutrition and Athletic Performance. Medicine & Science in Sports & Exercise 2016; 48(3): 543–568. doi.org
- Burke L.M. i wsp., Carbohydrates for training and competition. Journal of Sports Sciences 2011; 29(Suppl 1): S17–S27. doi.org
- Vieira A.F. i wsp., Effects of aerobic exercise performed in fasted v. fed state on fat and carbohydrate metabolism in adults: a systematic review and meta-analysis. British Journal of Nutrition 2016; 116(7): 1153–1164. doi.org
- Schoenfeld B.J., Aragon A.A., Krieger J.W., The effect of protein timing on muscle strength and hypertrophy: a meta-analysis. Journal of the International Society of Sports Nutrition 2013; 10: 53. doi.org
- Moore D.R. i wsp., Ingested protein dose response of muscle and albumin protein synthesis after resistance exercise in young men. American Journal of Clinical Nutrition 2009; 89(1): 161–168. doi.org
- Aird T.P., Davies R.W., Carson B.P., Effects of fasted vs fed-state exercise on performance and post-exercise metabolism: A systematic review and meta-analysis. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports 2018; 28(5): 1476–1493. doi.org
- Sawka M.N. i wsp., American College of Sports Medicine position stand. Exercise and fluid replacement. Medicine & Science in Sports & Exercise 2007; 39(2): 377–390. doi.org
- Res P.T. i wsp., Protein ingestion before sleep improves postexercise overnight recovery. Medicine & Science in Sports & Exercise 2012; 44(8): 1560–1569. doi.org
- Morton R.W. i wsp., A systematic review, meta-analysis and meta-regression of the effect of protein supplementation on resistance training-induced gains in muscle mass and strength in healthy adults. British Journal of Sports Medicine 2018; 52(6): 376–384. doi.org
- Jäger R. i wsp., International Society of Sports Nutrition Position Stand: protein and exercise. Journal of the International Society of Sports Nutrition 2017; 14: 20. doi.org
- Schoenfeld B.J., Aragon A.A., How much protein can the body use in a single meal for muscle-building? Implications for daily protein distribution. Journal of the International Society of Sports Nutrition 2018; 15: 10. doi.org
Treści na tej stronie mają charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią porady medycznej ani nie zastępują konsultacji z lekarzem. Dietoterapia wspiera leczenie prowadzone przez lekarza, ale go nie zastępuje.

